مقایسه رکن مادی جرم سرقت رايانه‌ای وسنتی

در نظام جزايی كسی را نمی‌توان تنها برای انديشه و فكر مجرمانه، محاكمه و مجازات كرد و حالت ذهنی صرف، برای تحقق جرم كافی نيست. بلكه عمل و فعل همراه با سوء نيتی كه قانون آن را جرم دانسته، بايستی از طرف مرتكب ظهور خارجی پيدا كند. ظهور و واكنش خلاف قانون گاه به صورت فعل و گاه هم ترک فعل است; جرم سرقت رايانه‌ای همانند سرقت سنتی، عنصر مادی‌اش از فعل مثبت تشكيل شده است و با ترک فعل محقق نمی‌شود. تفاوت عمده این دو نوع سرقت از جهت موضوع و محیط ارتکاب این جرایم است و یا به عبارت دقیقتر از جهت جسم ولاشه و چگونگی انجام جرم؛ بین این قسم از سرقت رایانه­ای وسرقت سنتی تفاوت وجود دارد.

3-2-2-1- عنصر مادى سرقت رایانه­ای

از لحاظ ركن مادى[1] بايد گفت كه ربايش، نخستين پايه اساسى جرم سرقت را تشكيل مى­دهد و شامل دو مرحله است: وضع يد بر مال يا شىء متعلق به غير و بيرون بردن از سلطه مالک يا متصرف. با توجه به اين نكته به نظر مى­رسد كه ربايش در مورد اموال منقول صدق مى­كند نه غيرمنقول. اين نكته در مورد برخى از سرقت­هاى رايانه­اى با مشكل مواجه نمى­شود و منطبق با آن مى­باشد، از جمله سرقت سخت افزار رايانه; ولى در مورد بعضى از سرقت هاى رايانه­اى از جمله سرقت اطلاعات مسئله قابل تأمل است. به عبارت ديگر، آيا برنامه­هاى رايانه­اى مال منقول هستند يا خير؟[2]

به نظر مى­رسد كه در اينجا بايد دو مسئله را از هم تفكيک كرد: در برخى از برنامه­هاى رايانه­اى با cut يا copy امكان نقل و انتقال آن وجود دارد. اين برنامه­ها مسلماً مشمول مال منقول هستند; ولى برخى از برنامه­هاى رايانه­اى به گونه­اى طراحى شده­اند كه امكان نقل و انتقال آنها وجود ندارد و فقط با از بين رفتن و تخريب رايانه يا سخت افزار رايانه از بين مى­روند. در اين مورد به نظر مى­رسد كه داده­ها در اين صورت، مال غيرمنقول محسوب مى­شود و با توجه به اينكه امكان نقل و انتقال و كپى آنها وجود ندارد، سرقت رايانه اى تحقق نمى­يابد.

نكته­اى كه در اينجا قابل توجه است اينكه اگر داده­ها در فضاى مجازى به معرض نمايش گذاشته شود، ولى امكان كپى كردن اطلاعات از كاربران سلب شود و شخصى بتواند از اطلاعات غيرقابل كپى، كپى بگيرد آيا مرتكب سرقت اطلاعات شده­است، در حالى كه اصل اطلاعات از دسترس مالک خارج نشده است؟ اين در صورتى است كه در سرقت سنتى مال بايد از دسترس مالک خارج شده باشد. با توجه به اينكه ارايه دهنده اطلاعات رضايت به كپى نداده­است، شايد بتوان گفت كه سرقت محقق مى­شود[3]، با توجه به اینکه در فضای مجازی امکان کپی کردن به صورتی که با اصل آن تفاوتی ندارد وجود دارد و قانون­گذار هرگونه ربایش غیر مجاز داده را جرم انگاشته است. ولى باز هم مسئله قابل تأمل است و شايد عنوان مجرمانه ديگرى به خود بگيرد.

همچنين در بحث ربودن بايد گفت كه سارق علاوه بر وضع يد بر مال غير بايد به خارج كردن اطلاعات از حيطه تصرفات مالكانه مالک يا متصرف فعلى اقدام كند. بنابراين اگر دِيتاها و برنامه­ها از طريق شخص ديگر ربوده شده و در ايميل شخص ديگرى قرار گيرد (مخفى كردن) و شخص مذكور عالماً يا عامداً اطلاعات ارزش مند را بردارد، ربايش تحقق پيدا نكرده و در نتيجه سرقت رايانه­اى محقق نمى­شود.[4] همچنين اگر شخصى صرفاً وارد رايانه شود و نتواند اطلاعات را از رايانه شخص ديگر يا رايانه يک بانک خارج كند، عمل مرتكب فقط ممكن است در حد شروع به جرم سرقت رايانه­اى و يا تحت عنوان مجرمانه مستقلى قرار بگيرد.

نكته­اى كه در بحث سرقت قابل توجه است اينكه سارق بايد مال را از تحت تصرف مالک خارج كند و طبعاً هيچ اثرى از مال باقى نمى ماند; مثلاً اگر كسى كتاب ديگرى را ربود، ديگر اثرى از كتاب براى مالک باقى نمى­ماند و از دسترس مالک خارج مى­شود، ولى اين مسئله در فضاى مجازى و در سرقت رايانه­اى قابل تأمل است، زيرا اگر كسى اطلاعات ديگرى را بربايد، با توجه به پيشرفت تكنولوژى رايانه، برنامه­هاى پيشرفته اى از جمله (Recovery) وجود دارد كه برنامه­هاى از دست رفته و حذف شده را احيا مى­كند. حال با عنايت به اين نكته، اگر كسى با برنامه مذكور اطلاعات از دست رفته را برگرداند آيا مى­توان گفت كه ربايش صورت گرفته و اطلاعات برده شده­است؟ در جواب بايد گفت كه شكى در عمل ربايش وجود ندارد. اطلاعات هم توسط سارق و با قصد سرقت برده شده­است و سارق هم به خواست خود رسيده است. پيشرفت تكنولوژى را نيز نمى­توان به حساب سارق گذاشت و گفت كه سرقتى صورت نگرفته است. به عبارت ديگر، اتفاقات بعد از سرقت را نمى­توان دخيل در تحقق يا عدم تحقق سرقت دانست و اين شبيه اين است كه در سرقت عمومى، بعد از بردن مال، مال در اختيار صاحب مال قرار گيرد.[5]

.[1]  ر.ک: محمدامين احمد الشوابكله، جرايم الحاسوب و الإنترنت، صص 140 ـ 150 و محمد حماد مرهج الهيتى، همان، ص 224.

.[2]  بای ح و پورقهرمانی ب، همان، ص 344.

[3] . همان، ص 345.

[4] . همان، ص 346.

 .[5] الهی منش م، سدره نشین ا ،1390، محشای قانون جرایم رایانه­ای، مجد، ص 80.

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

تحليل جرم شناختی سرقت در فضای سايبری